T. AYHAN ÇIKIN ŞİİRİ ÜZERİNE- II

 Prof. Dr. Şevket Toker[1],[2]

Türk Dili ve Edebiyatı Profesörü

3.Toplumsal Şiirler

T. Ayhan Çıkın'ın şiir dünyasında en çok toplumsal şiirler yer alır. O, içinden çıktığı

Cazkırlar'ı, oranın yoksul insanlarını, onların haklarını savunmayı ve onların savaşını vermeyi hayatının en önemli amaçlarından biri yapar.

            Ayhan Hoca için insanlar, eskilerin "eşref-i mahlukat" dediği yaratılanların en şereflisidir :

          "düşün ki insanlarla yaşanır bu dünya

en yüce ve en kutsal yaratıktır insan[3]"

            "O", insanlığın mutluluğu için bitmeyen bir "Koşu"ya çıkar . O, Mustafa Kemal Atatürk'ün  yılmaz bir savaşçısıdır :

                      "şimdi sana çok uzak bir ülkede

koştum hep yarınlara

önüme en büyük engellerini çıkardılar düzenin

/yılmadım/[4]"

O zaman zaman köye, köylüye ve onların sorunlarına döner yeniden :

           "yanık süt kokulu akşamlarını yaşadınız mı siz köyün

gerçekler bir kağıt kenarı kadar düz ve pür değil

ılık bir acıyla dönmeğe başlar sığırtmaç akşamleyin[5]"

            "Tükeniş" başlıklı şiirinde hayvancılıkla geçinen köylülerin devasız acılarına tercüman olur :

           "bir öletlik geldi hayvanlarımıza oğul

geçicezlerimiz, goyuncazlarımız

bir bir serildi yere

ah oğul!..  derelere yığdık ekmeğimizi

pazardan ne bir ölçek arpa

ne de bir şişe yağ alabiliyok

ot galmadı tarlalarda

hepten acıktık yokluktan[6]"

Şiirin sonunda Ayhan Hoca bitmeyen kavgayı , sınıf çelişkisini etkili dizelerle vurgular: :

            "uzaklarda , çoook uzaklarda

büyük kentlerde, patron sofralarında

bir yıllık yiyeceği çobanın

yosma bir akşamın mezesidir[7]"

Sınıf çelişkisini yüreğinde duyan şairin yolunun Nazım'la kesişmemesi mümkün değildir. Bu dönemde Nazım'ın şiirinden gelen esintiler  ve etkiler T. Ayhan Çıkın'ın şiirine de yansır :    

                   

                         "sözlüklere yazdım adımı

                                                           p r o l e t e r

                                                           p r o l e t e r

                                                                         b e d e n   t e r

                                                                         b e n d e n  t e r

                                   yemesi senden değil artık burjuvam

                                                           benim yuvam

                                                           ve de özgürlük çiçekleri ellerimde

                                                           kokuyor buram buram[8]"

            "Balyoz" adlı şiirinde yine usta şairin etkileri görülür :

                      "Yumrukluyorum: güm!...gümm!...gümmm!...

Ferhat gibi indiriyorum  balyozumu

                                                                / gecenin göbeğine/

Güneş, doğdu doğacak.[9]"

Ol Hikayat adlı şiirini ise 100.doğum yılında "ustası Nazım'a" ithaf eder. Kimi şiirlerinde ise şiirimizin ustaları Ceyhun Atuf Kansu ve Atilla İlhan'a göndermeler vardır.

Kısacası toplum için yazdığı şiirlerinde biz , T. Ayhan Çıkın'ın önce içinden çıktığı halkın sorunlarına eğildiğini ve gördüğü toplumsal eşitsizliklerin ve sınıf çatışmalarının onu toplumcu dünya görüşüne götürdüğünü söyleyebiliriz

.

4.Vefa şiirleri

Dostum Ayhan Çıkın'ı en iyi ifade edebilecek sözcük ""Vefa"dır.  O, her şeyden önce vefalı bir dosttur. Sonra, doğduğu topraklara vefalı.

           "gün batarken karşı dağlarda

köyüm gelir hep aklıma

biri yalınayak çocuğumun

birinin ellerinde buz

ve en belirgin şekilde dudaklarında

/ sefalet denen kuduz /[10]"

..

"gelir de gelir işte tüm köylülerim

kimisi ağrı eteklerinde yoksul

kimisi menteşe sırtlarında çoban

azığı bir parça ekmek bir kuru soğan[11]"

O ; kendisini keçi çobanlığından üniversitenin saygın profesörlüğüne götüren Cumhuriyet rejimine, Atatürk'e ve devrimlerine yürekten bağlıdır :

           "şimdi sana uzak bir ülkede kumandanım

ücra bir köşesinde ülkenin

bulunan bir heykelinin altında

özgürlüğe

kurtuluşa dair söylediklerini

kutsal bir yemin gibi/ezberledim tek tek/[12]"

Oğlu Tuğhan'ın çok erken ölümü yüreğini en çok dağlayan olaydır. Oğlunun anısına yazdığı "Körfezde Akşam" şiirinde oğluyla yaşadığı bir anıyı paylaşır bizlerle :

"Bir akşam

güneşin batışını seyretmiştik seninle

bir karşıyaka vapurundan,

oysa anılarındır şimdi

körfez rüzgarlarında

/saçlarımı dağıtan/[13]".

            Ayhan Hoca, bildiğiniz gibi, oğlu Tuğhan'ın adını kendi adının önüne ekler : Tuğhan Ayhan Çıkın olur.

O ayrıca sevdiği insanlara da vefa şiirleri yazar : Şimdi Seni Yaşamak[14] şiiri çok sevdiği Prof. Dr. Abdullah Kızılırmak;  Ali Rıza Ertan Ya da Ölümün Ekonomi Politiği[15] erken yitirdiğimiz dostum, şair, meslektaşım  Ali Rıza Hoca; Uğur Mumcu[16] başlıklı şiiri de hepimizin çok çok sevdiği ve unutamadığı Uğur Mumcu içindir.

Ayhan Hoca'nın yüreği, bence, yaşadığı toplumsal çalkantılar (1960 ihtilali, 12 Mart Muhtırası ,12 Eylül Darbesi) ve ülkenin adım adım Atatürk devrimlerinden ve laik Cumhuriyet ideallerinden ayrılmasından dolayı hastalanır. 2000 yılında artık ölümün eşiğindedir. Güzel bir tesadüf eseri bulunan Cem Canbay'ın yüreği Ayhan Hoca'yı bize bağışlar. Ancak genç bir insanın ölümüyle kendisinin hayatını sürdürebileceği düşüncesi Ayhan Hoca'yı müthiş rahatsız eder ve onun zirve şiirlerinden birini yazmasına yol açar: Ortak Kalpler Türküsü.

           "leylaklarda uçuşan kelebekler kadar

suskun ve sessizdir yüreğin

delikanlım

nasıl yazsam şiirini senin?

.

" sen de beklenen birisin melekler katında"

.

"delikanlım

nasıl bestelesem şarkını senin?"

.

"yeni doğmuş bir bebek gibi

gülümsemelisin dünyaya

delikanlım

nasıl söylesem türkülerini senin?[17]"

Işığı Beyinlerinde Taşıyanların Türküsü, Ayhan Hoca'nın yine zirve şiirlerinden biridir. Şiir bu kez , onun kalp naklini yapan doktorlar için yazılmıştır :

                     "Karanlığın ucundaki mumu

Işıktan elleriyle büyütenler[18]"

diye başlayan şiir, her bendin sonunda tekrarlanan leit-motif tarzı dizelerle sürer :

                                   "Nasıl yazsam şiirlerinizi sizin?

                                   Nasıl söylesem destanınızı sizin ?

                                   Nasıl söylesem türkülerinizi sizin ?"

Işık Saçlı Kadınların Türküsü ise kalp nakli ameliyatında görev alan fedakar hemşireler içindir :

            "Anadolu'mun çiçek kadınları

Nasıl söylesem türkülerinizi sizin ?

.

"Bir avuç sevgi toplasam seslerinizden

Kalp ağrılarım dağılır gider bakışlarınızda

Bir  demet buğday olsam avuçlarınızda

Buğday tenli başak saçlı kadınlarımız

Avuçlarında umar taşıyan bacılarımız

Nasıl bestelesem şarkılarınızı sizin ?[19]"

Ayışığı Kadının Türküsü ise, daha önce de belirttiğim gibi, hastalıkta sağlıkta her zaman yanında olan saygıdeğer eşi Cemile Hanım içindir :

                      "Yokluğun bir çığ gibi  büyür göz bebeklerimde

Aşkınla gittikçe sonsuzlaşır esaretim

En güzel dizeler sevda sevda dolar içime

Bir yudum su, bir yudum sevgi

                                                             -ona bile hasretim-[20]"

Ayhan Hoca'nın en önemli kişilik özelliklerinden biri de geçmişiyle, kendisiyle barışık, yaşama sevinciyle dolu bir insan olmasıdır. Birçok insan geçmişiyle ilgili bazı şeyleri saklar, adeta geçmişinden utanır. Ayhan Hoca ise ,ne çoban olduğunu saklar, ne geçmişteki yoksulluğunu . Bırakın saklamayı, bunları gururla anlatır şiirlerinde ve günlük hayatında.

Sevgili Tuğhan Ayhan Çıkın dostumuza, daha nice güzel şiirleri bizimle paylaşacağı ve dostlarıyla yaşayacağı sağlıklı, mutlu nice yıllar dileyerek konuşmamı sonlandırmak istiyorum.

            Hepinize sevgi ve saygılarımla.

                                                                          Prof. Dr. Şevket Toker

                                                                                  12 Kasım 2015

                                                                                  Mavişehir-İzmir

---

[1] Prof.Dr. Toker'in 12 Kasım 2012'de Konak Belediyesi-Türkan Saylan Kültür Merkezi'inde "İzmir-Edebiyatta Vefa Grubu"nun "Başka Yürek'le Şiir ve Bilim Yolcusu: T. Ayhan ÇIKIN" etkinliğinde yaptığı konuşma

[2] Bu konuşmada  T. Ayhan ÇIKIN'ın  "Zaman Çiçeği- 2000" ve "Ortak Kalpler Türküsü -2005" adlı yayınlanmış kitaplarındaki şiirler  esas alınmıştır.

[3] Zaman Çiçeği, s.28

[4] Zaman Çiçeği, s.32

[5], Ortak Kalpler Türküsü, S.67

[6] Ortak Kalpler Türküsü, S. 74

[7] Ortak Kalpler Türküsü, S. 75

[8] Ortak Kalpler Türküsü, S. 43

[9] Ortak Kalpler Türküsü, S. 40

[10] Ortak Kalpler Türküsü, S. 72

[11] Ortak Kalpler Türküsü, S. 73

[12] Zaman Çiçeği, s.32

[13] Zaman Çiçeği, s.72

[14] Zaman Çiçeği, s.77

[15] Zaman Çiçeği, s.75-76

[16] T. Zaman Çiçeği, s.78

[17] Ortak Kalpler Türküsü, S. 12-13

[18] Ortak Kalpler Türküsü, S. 14-15

[19] Ortak Kalpler Türküsü, S. 17-18

[20] Ortak Kalpler Türküsü, S. 19

http://blog.radikal.com.tr//siir-deneme-oyku/t-ayhan-cikinin-siiri-uzerine-i-125557

http://blog.radikal.com.tr//siir-deneme-oyku/t-ayhan-cikinin-siiri-uzerine-ii-125767