5. SONUÇ (MU ?) :
ŞİİR SEVER MİSİNİZ ?
Şiir
sever misiniz ? Ya da ;
Şiir sevmez misiniz ?
Her iki soruya olumlu/ olumsuz yanıtlar olacaktır.
“Şiir sevmem” diyen bir kişi bile güzel bir köy türküsünü, ya da güzel bir müzik parçasını dinleyebiliyordur ya da okuyabiliyordur.; bir keman konçertosundan müthiş bir haz alabiliyordur.
“Bilim veya şiir” deyince pek çok ozanın/ şiir okuyucusunun duraksadığını gözlemliyorum. Acaba onları, “şiiri ve bilimi birlikte düşünebilmeleri için geçmişte çok sıkı fıkı olduklarını” söylesem…
Bilim dili mantıksal ve yanlışlanabilir bir dildir; maddi ve
fiziki dünyayı açıklamada kullanılır. Öteki öznel diller ise maddi olmayan
başka bir dünyayı keşfetmek için kullanılırlar : örneğin sanat, felsefe,
tinsellik, vb… Rasyonel olmayan bu diller “keşifler” bakımından oldukça zengin
içeriğe sahiptirler.
Bununla birlikte kesinlik gerektiren bilim dili ile ifade
özgürlüğü isteyen şiir dilini uzlaştırmak mümkün olabilir mi ?
Kişisel olarak bu satırların yazarı, şiir ile bilim
arasında, daha genel olarak sanat ile bilim arasında bir ilke karşıtlığı
olduğunu düşünmemektedir. Yüzyıllardan beri insanlar, sanat ile bilim
arasındaki akrabalığı haklı olarak sorgulamaktadırlar.
Kendi mutlaklarını
eleştiren, katılıklarını nüanslarla yumuşatan sanatçı korkmaz. Gerekirse
ilkelerini ihlal eder, taklidi ve kopyacılığı karşı koyacak yeni ilkeler ortaya
koyar. Peki bilim ve bilim adamı başka türlü davranabilir mi ?
Tüm biçimleriyle kendi koşullarında kendi gelişimlerini sürdüren sanat ve bilim ,
ayrıntılar arasında ortaya çıkan gerilimlerden farkındalık yaratmasını da
mantıki olarak sürdürürler.
Bilinmeyen zorluklar içine daha fazla nüfuz etme arzusu,
hayali her bilim adamı ve sanatçının ortak paydasıdır. Bugün sanat alanındaki
uygulamalarda halka açılabilme cesareti, pek az bilim insanında
gözlemlenebilmektedir. Bilimsel alanda yasaklama daha çoktur : bilimsel
terimlerdeki karmaşıklıklar, sonuçların her zaman kuşku taşıması, vb..
Bilimsel bütünlük genel olarak toplumsal kültüre bağımlıdır.
Bilimsel buluşlar, ne kadar gelişmiş
görünürse görünsün, kendi kültürel bağlamı dışında zor anlaşılırlar. İki bin
yıla yaklaşan bilim tarihine bir bütünlük içinde bakıldığında , imgeselliği
dışlayan ve duygusuzluğu olumlayan (pozitivist) uzun bir sürecin yaşandığı
görülüyor.
Bugün bilim öğretimi ve eğitimi, hala duygudan yoksun, soğuk
bir yaklaşımla uygulanmaktadır. Oysa niçin bilgi ve duygu ayrılmak isteniyor ?
Sanat ve bilim dünyasının ortak kökü “merak”tır. Öyleyse, uyumlu bir
bütünleştirme sağlamak mümkündür. Hem sanatsal, hem de bilimsel araştırmalarda
özendirici öğe sürprizdir. Sürpriz olmazsa hem sanatsal faaliyet hem de
bilimsel etkinlik kısırlaşır ve körelir.
*Bilim, maddi ve fiziki dünyayı açıklar…
Sanat, çoğu faydasız gibi görünen, hatta bazılarınca “…tüküreyim böyle sanatın içine ..” dedirtecek kadar farklı bir dünyayı anlatmaya çalışır.
Din de geçmişte vahiy yoluyla bazı ulu insanlara indiği varsayılan kutsal yazılardan
hareketle, insan hayatını kucaklamaya uğraşır.
Kısacası, bu üçlü arasında yüzyıllardır süren bir rekabet vardır .
Pekala bu gerçekten gerekli midir ?
Geçmiş yüzyılların bilginleri, bugünün bilim adamlarına göre , daha az uzmanlaşmışlardı. O bakımından bilginler hem bilimle, hem sanatla hem de dinle uğraşıyorlardı. Kısacası, olumlu veya olumsuz, bilimi, sanatı ve dini birleştirebiliyorlardı. .
Özellikle büyücüler, cadılar, gözbağcıları bilimi, sanatı ve dini , mutlu veya mutsuz, evlendiriyorlardı.
*
Albert Einstein adında bir bilim adamı çıkıyor… Uzun yıllar yaptığı çalışmaları fantastik bir formül altında özetleyiveriyor[1] :
E = mc2[2]
Kısacası , bu formülü “Enerjideki coşku, ahengin ve cazibenin karesi AŞK’ın ürünüdür”.
…demek için bir engel göremiyorum…
Özetle sanatsal/bilimsel kavramların birbirilerine doğru transfer edilebileceği düşüncesindeyim.
T. Ayhan ÇIKIN
Şubat 2014, Bornova.
KAYNAKLAR
Ahmet İnam, Şiir ve
Akıl, Akşam Gazetesi, 18 Kasım 2012, http://www.aksam.com.tr/siir-ve-akil-8342y.html
Ahmet İnam, Edebiyata
bakışta bilimin ve yorumun yeri, Edebiyat İlmi ve
Problemleri Sempozyumu, Gazi Üniversitesi :
23-25 Eylül 2003, Ankara (http://www.siirpenceresi.com/poetikmetinler/ahmet_inam01.htm)
Ahmet İnam, Merhaba
şiir, merhaba metafizik, http://www.siirpenceresi.com/poetikmetinler/ahmet_inam08.htm
Ahmet İnam, Şiirden
doğan, şiirle taşınan bir etkinlik olarak bilim, http://www.phil.metu.edu.tr/ahmet-inam/siir.htm
Ahmet İnam, Şiir,
şiir, şiir.., Nisan 2005, İstanbul,
Alper Hasanoğlu, Şiir
ve psikiyatri, http://www.radikal.com.tr/yazarlar/dr_alper_hasanoglu/siir_ve_psikiyatri-1143750
Ahmet Oktay,
Cumhuriyet dönemi Türk şiirine bir bakış, Gösteri, Kasım-Aralık 1998
Edip Cansever,
Düşüncenin şiiri, Yeditepe, 16 Temmuz 1959,
(http://www.siirpenceresi.com/poetikmetinler/edipcansever2.htm)
G. Gon, Türkiye'de
Şiir Kuramı Üzerine Bir Kaynakça Denemesi, http://siirlersairler.blogcu.com/turkiye-de-siir-kurami-uzerine-bir-kaynakca-denemesi-g-gon/75775
Mehmet Salih Yarğı, Şiir, bilim ve felsefe üzerine
mülahazalar, 15 Aralık 2010, http://mehmetsalihyargi.blogspot.com/2010/12/siir-bilim-ve-felsefe-uzerine.html
Özdemir Nutku,
Geleceğe kalan, bir halkın özgün ifadesi olan sanattır!, facebook üzerinden
kişisel yazışma. Ekim 2013.
Hervé Jamet, Qu’est-ce que la Science ?, Août 2003,
http://www.jamet.org/Reflexions/Science/Definition.html
Jerry P. King,
Matematik Sanatı, TÜBİTAK : Popüler Bilim Kitapları : 49, Ankara,2003.
Carl Sagan, Karanlık
Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı, TÜBİTAK : Popüler Bilim Kitapları : 2004,
Ankara.
John Lenihan, “Şiir
bilim ilişkisi”, in : Bilim iş başında, TÜBİTAK, Popüler Bilim Kitapları : 113,
Ankara , 2003, s. 101-106
W. Eastwood, 1961, A Book of science verse : the poetic
relations of science and technology, London
: Macmillan, 1961,xvi, 279 p.
E.V.Knox 1973 The Steam-givers in These Libertiees (
Özgürlükler, Buharcılar) Londra : Methuen)
Bertrand Russel,
Mistisizm ve Mantık, çev. Ayseli Usluata, Varlık Yayınları , İstanbui. 1972
Robert Frost, The
Poetry of Robert Frost. New York : holt, Rinehart & Winston, 1969, s.1 ;
akt. King, s. IX-X
Hervé BONEIN, Sciences et poésie : des
amours contrariées , , http://www.revue.crdp-nice.net/fiche_ouvrage.php?ouv_id=161
Hervé Jamet, Qu'est-ce que la Science ?, http://www.staune.fr/Qu-est-ce-que-la-Science.html
Jean-Pierre Luminet, Science, poésie, création, http://www.humains-associes.org/No7/HA.No7.Luminet.html
Jean-Pierre Luminet, Observer effects :
conversations on art & science, http://archive.is/lIzj
Joël Des Rosiers, Science du poème, http://www.erudit.org/apropos/utilisation.html
Jonathan Vos Post, Science, Poetry and Democracy, http://www.magicdragon.com/UltimateSF/sfpo-15pt0.html
Mario
Tessier, La poésie de la
science, 21 mai 2006, http://www.sciencepresse.qc.ca/blogue/2006/05/21/poesie-science
Patrick
Laude, Introduction à la Poésie Didactique de F.
Schuon, http://www.religioperennis.org/documents/laude/PoesieSchuon.pdf
Pierre-Vincent Cresceri, Le lieu comme croisement entre science et
poésie, http://www.armand-gatti.org/index.php?art=15
Victor Hugo, L’art et la science, http://www.fabriquedesens.net/L-art-et-la-science-Victor-Hugo
Web siteleri
agalma.ch, Art
et science,
Bernard Charbonneau,Penser
la science : L’analyse do role joué par
la science dans société contemporaine, http://encyclopedie.homovivens.org/Dossiers/penser_la_science
fabula.org, Poésie parnassienne : poésie scientifique ?, http://www.fabula.org/colloques/document388.php
fruitymag.com, Poésie de la Science d'écriture, http://www.fruitymag.com/po%C3%A9sie-science-s85879.htm
T. Ayhan ÇIKIN
[1] Nicolas Le Clerc, 9 Nisan 2013-12-16; http://www.nicolasleclerc.com/2013/04/09/science-ou-poesie/
[2] E = mc2, bir kütlenin (m) ışık hızına
(c) ulaştığı (veya ulaştırıldığı) anda (ki bunun deneyi bir kaç yıl öncesinde
avustralya'da gerçekleştirilmişti) enerjiye (e) dönüşeceğini ifade eden
kuramsal bütünün temsili ifadesi.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder